Palmiry moje

Początki gospodarowania Topolskich w Palmirach przypadają na schyłek dziewiętnastego wieku

Żyjący w Palmirach w drugiej połowie dziewiętnastego wieku oraz w pierwszej połowie dwudziestego wieku Topolscy to potomkowie Józefa Topolskiego i Marianny z domu Pamięta. Mieszkali oni najpierw w Łosiej Wólce i tam urodzili się ich synowie Feliks, Jan (w 1846 roku) oraz Aleksander (w 1852 roku). Później gospodarowali w Cząstkowie Polskim.

W 1865 roku 19. letni Feliks ożenił się na Wawrzyszewie z 37. letnią wdową Magdaleną (w niektórych dokumentach występuje jako Marianna) Gołąb z domu Balcerzak. W księgach metrykalnych znajdują się zapisy dotyczące urodzin dwójki ich dzieci, przy czym jedno z nich zmarło w wieku dziecięcym. Magdalena opuściła ziemski padół w 1871 roku. Już 1872 roku Feliks ożenił się z panną Franciszką Gołąb z Burakowa. Zanim rodzina Feliksa osiadła w Palmirach, pomieszkiwała w Łomnej i Dziekanowie. Przynajmniej od 1888 roku rodzina zamieszkała w Palmirach. Feliksowi i Franciszce urodziło się siedmiu synów (przy czym trzech zmarło w wieku dziecięcym) oraz cztery córki, (ale dwie zmarły jako dzieci). W lipcu 1896 roku Feliks kupił od spadkobierców Kazimierza Chorosia 2 morgi 210 prętów ziemi w Palmirach (co poświadczają zachowane akta notarialne).

O tragicznej śmierci jednego z synów Feliksa donosiła prasa. Poniżej zamieszczam informację z Kurjera Warszawskiego z 11 listopada 1897 roku.

Przełom dziewiętnastego i dwudziestego wieku był okresem bardzo niespokojnym. Podwarszawskie okolice opanowały bandy rabusiów. Także Feliks Topolski padł ich ofiarą, o czym doniósł m.in. Kurjer Poranny w dniu 9 lipca 1903 roku. Sprawcami napadu byli oczywiście mieszkańcy gminy Młociny (a nie Młoczwy).  

Feliks Topolski zmarł w 1911 roku, zaś jego żona Franciszka w 1918 roku.

Przez wiele lat w Palmirach żył także inny syn Józefa – Aleksander. W 1878 roku ożenił się z Marianną Pacholak z Łomnej. Urodziło się im czterech synów (z czego do dorosłości dożył tylko jeden) oraz siedem córek (trzy zmarły w dziecięcym wieku).

Aleksander miał sporo ziemi. Z księgi podatkowej gminy Cząstków za 1905 rok wynika, że posiadał 23 morgi 192 pręty ziemi w Borkach i 5 mórg 280 prętów w Łomnej Poduchownej (czyli w dzisiejszych Palmirach). Jak wielu włościan z naszej okolicy sprzedawał swoje plony m.in. w Warszawie, w okolicach słynnego na przełomie XIX i XX wieku Placu Muranowskiego. W czasie jednego z wyjazdów potrącił wozem młodego Żyda, o czym doniósł m.in. Kurjer Poranny w dniu 12 stycznia 1893 roku.

Poniżej: Plac Muranowski około 1910 roku

Stanisław, syn Feliksa - kontynuator rodu Topolskich w Palmirach

Jednym z synów Feliksa był urodzony w 1885 roku Stanisław. Służył on w carskim wojsku. Do naszych czasów zachowało się zaświadczenie z 18 listopada 1911 roku, z którego wynika że służył m.in. w 4. Zaamurskim Pogranicznym Pułku Piechoty w stopniu szeregowca. 

Wnuk Stanisława wspomina, że jego dziadek napisał pismo do cara w sprawie budowy drogi do Palmir. Niestety korespondencja w tej sprawie zaginęła.

W 1913 roku Stanisław ożenił się z Julianną Ocipką z Cząstkowa, córką Szczepana i Zofii z Wójcickich. Zawarli oni umowę przedmałżeńską u notariusza Emiliana Sobolewskiego w dniu 9 (23 kwietnia) 1913 roku. Z akt urodzeń ich dzieci wynika, że zamieszkali w Palmirach. W 1914 roku urodziła się im córka Stanisława, która w 1934 roku wyszła za mąż za Stanisława Obrębowskiego. Następnie była długa przerwa i dopiero w 1920 roku przyszedł na świat Bronisław (urodzony w Cząstkowie, ożenił się z Janiną Ocipką w 1946 roku), a następnie w 1921 roku Stanisław. Potem doczekali się czterech córek: Kazimiery (w 1924 roku), Bronisławy (w 1925 roku), Janiny (w 1931 roku) oraz Reginy (zmarła w 1934 roku w wieku 4 lat). Czyżby długa przerwa w narodzinach dzieci wynikała z zawieruchy wojennej? Może Stanisław był powołany do carskiego wojska i następnie trafił do w niemieckiej niewoli?

W okresie międzywojennym, jak większość średniorolnych chłopskich gospodarstw, rodzina Topolskich borykała się z trudami życia.

Na zdjęciu poniżej: rodzina Julianny i Stanisława Topolskich. Na zdjęciu znajdują się trzy ich córki: Kazimiera (pierwsza z lewej), Bronisława (pierwsza z prawej) oraz Janina (w ludowym stroju). Zdjęcie wykonano prawdopodobnie pod koniec II wojny światowej.

Na zdjęciu poniżej: Bronisław Topolski (z lewej strony) wraz z rodzeństwem Gromadków (Stanisławą i Karolem). Zdjęcie wykonane w czasie II wojny.

Na zdjęciu poniżej: Stanisław Topolski u schyłku życia.

Stanisław zmarł w grudniu 1954 roku, zaś jego żona Julianna w styczniu 1971 roku. Wraz z ich śmiercią zniknęło nazwisko Topolskich z kart historii Palmir.

W Palmirach mieszkają potomkowie dwóch córek Stanisława. Spędziła tu życie Kazimiera, która będąc na robotach przymusowych poznała, pochodzącego z okolic Mławy Kazimierza Kamińskiego, za którego wyszła za mąż.  Po ślubie nowożeńcy zamieszkali w budynku w lesie. Na początku lat pięćdziesiątych pobudowali niewielki dwuizbowy dom na działce otrzymanej od rodziców Kazimiery.

Na zdjęciu poniżej: Kazimiera i Kazimierz Kamińscy na początku swego małżeństwa, w czasach gdy mieszkali w budynku.

Kazimiera i Kazimierz Kamińscy doczekali się trójki pociech: Edwardy (po mężu Widemajer, która do swej śmierci mieszkała w Palmirach), Ryszarda i Anny (po mężu Sikorskiej). Zatem córka i wnukowie Kazimiery nadal mieszkają w Palmirach.

Na zdjęciu poniżej: Kazimiera Kamińska (z d. Topolska) z trójką dzieci: Edwardą, Ryszardem i Anną (w wózku). Zdjęcie wykonane pod koniec lat pięćdziesiątych XX wieku przy kościele w Łomnej prawdopodobnie w czasie odpustu.

Na zdjęciu poniżej: Rodzeństwo Edwarda i Ryszard Kamińscy (pierwsza połowa lat pięćdziesiątych XX wieku). Dzieci z Palmir chodziły wtedy do szkoły w Kaliszkach.

W pokoleniu naszych dziadków świadomość pokrewieństwa łączącego poszczególne palmirskie rodziny była znacznie większa niż obecnie. O czym może świadczyć fakt, że prawnuczka Feliksa Topolskiego, Zofia Zielska została matką chrzestną Anny Kamińskiej (czyli innej prawnuczki Feliksa). Za nieistniejącym już kasztanem widoczna jest kapliczka przed przebudową.

Jak wielu innych mężczyzn z Palmir, Kazimierz Kamiński pracował w budowlance w Warszawie. Natomiast Kazimiera znalazła pracę w laboratorium Akademii w Palmirach. W Akademii pracowała także jej córka Edwarda.

Na zdjęciu poniżej: Kazimiera Kamińska (trzecia z prawej) przed budynkiem laboratorium Akademii.

Na zdjęciu poniżej: trzy córki Stanisława Topolskiego: od lewej Janina Wójcicka wraz z mężem i dziećmi, Kazimiera Kamińska. Siedzi: Bronisława Franiewska (lata sześćdziesiąte XX wieku).

W latach pięćdziesiątych XX wieku Bronisława Topolska wyszła za mąż za Józefa Franiewskiego z Izabelina, który był wnukiem, gospodarującego w Palmirach na przełomie XIX i XX wieku, Franciszka Franiewskiego. Józef pracował w Hucie Warszawa. Zmarł nagle w wieku 47 lat w trakcie wesela swego brata w lutym 1958 roku. Aby nie psuć weselnej zabawy jego śmierć została zatajona przed gośćmi. Bronisława i Józef mieli dwóch synów: Zbigniewa i Stanisława, który urodził się kilka miesięcy po śmierci ojca.

Na zdjęciu poniżej: Bronisława i Józef Franiewscy z synem Zbyszkiem na ręku.

Po śmierci męża, Bronisława poszła do pracy – pracowała najpierw w zajezdni tramwajowej, a następnie w zajezdni autobusowej na ul. Włościańskiej w Warszawie. Wraz z matką i małymi synami jeszcze przez kilka lat mieszkała w starej drewnianej, pokrytej strzechą chałupie, zanim rodzina nie przeniosła się do domu zbudowanego z rozbiórkowej cegły. Był to typowy palmirski dom bez tzw. wygód, które budowano w latach sześćdziesiątych w naszej wsi. Nie dotrwał do naszych czasów. Bronisława zginęła w wypadku drogowym w marcu 1998 roku. Ich syn, Stanisław z żoną i ich córka z rodziną mieszkają w Palmirach.

Na zdjęciu poniżej: Bronka wraz z synem Stanisławem. Kiedyś za ich plecami, tuż przy olbrzymiej wierzbie stała stodoła Topolskich.

Na zdjęciu poniżej: Dom Franiewskich (wrzesień 2012 roku).

Losy córek Feliksa Topolskiego, które żyły w Palmirach

Córka Feliksa Topolskiego, Apolonia wyszła za mąż za Jana Bartosińskiego z Palmir w 1912 roku. Mieli m.in. syna Antoniego, który przyszedł na świat w 1913 roku, mieszkał w Palmirach i zmarł bezpotomnie. Informacje o Antonim i jego żonie zamieściłam Tutaj. Mieli jeszcze:

• Syna Józefa, urodzonego w 1920 roku, który w listopadzie 1945 roku ożenił się z Władysławą Sopińską z Palmir. Mieszkali w Palmirach pod górami. Mieli dwóch nieżyjących już synów: Ryszarda i Janusza. W Palmirach mieszkają potomkowie Ryszarda.
• Córkę Bronisławę, która przyszła na świat w 1923 roku. Została żoną Józefa Nowakowskiego, pochodzącego także z Palmir (jego macochą była Zofia, wnuczka Feliksa Topolskiego). Nowakowscy doczekali się córki Zofii, po mężu Zielskiej.

W Palmirach mieszkają także potomkowie innej córki Feliksa Topolskiego, tj. Zofii. W 1896 roku wyszła za mąż za Stanisława Woźniaka z Cząstkowa Polskiego. Był on robotnikiem, o czym można dowiedzieć się z metryk jego dzieci.

Stanisław i Zofia Woźniakowie mieli przynajmniej siedmioro dzieci. Losy ich trzech córek były związane z Palmirami, i tak:

• Zofii, która przyszła na świat w 1896 roku. W 1920 roku została trzecią żoną Andrzeja Nowakowskiego. Doczekali się dwóch córek: Zofii (w 1921 roku) oraz Marii (w 1929 roku). W okresie międzywojennym Nowakowscy trudnili się koszykarstwem. Andrzej Nowakowski zmarł w 1947 roku w wieku 69 lat, zaś jego żona Zofia gdy miała lat 70 w 1966 roku. Ich córka Zofia poślubiła Jana Królaka, który był synem gajowego Jana Królaka. Po latach mieszkania w tzw. budynku Królakowie zamieszkali wraz z córką Aliną i jej mężem Ocipką w domu pod górami. Córka Aliny, Katarzyna z rodziną mieszka w Palmirach. Natomiast Maria wyszła za mąż za Romana Derkacza. Derkaczowie także przez wiele lat mieszkali w budynku, by następnie przenieść się do domu postawionego na działce Nowakowskich. W Palmirach mieszka córka Derkaczów.
• Stefanii, urodzonej w 1906 roku. Nie wyszła za mąż. Nieliczni już mieszkańcy Palmir pamiętają, że była bardzo zżyta z niepełnosprawną Władysławą Nowakowską (jej siostra Zofia była macochą Władysławy). Władka zachorowała w wieku dziecięcym prawdopodobnie na polio i miała maleńkie, króciutkie nogi. Przez wiele lat poruszała się na desce, do której były przymocowane kółka. W latach sześćdziesiątych XX wieku doczekała się wózka inwalidzkiego. Był to trójkołowiec, który miał z przodu korbkę, połączoną z przednim kołem wózka. Idąc do kościoła Stefa popychała wózek inwalidzki Władki.
• Władysławy, która pojawiła się na świecie w 1911 roku. W 1938 roku zawarła związek z Feliksem Wójcikiem. Doczekali się dwójki dzieci: Jadwigi (po mężu Kur), urodzonej w 1941 roku i Jana w 1944 roku. Feliks zginął w ataku na lotnisko bielańskie w dniu 2 sierpnia 1944 roku. Kurowie mieszkają w Palmirach.

Poniższe zdjęcie ślubne Władysławy Woźniak z Feliksem Wójcikiem. Zostało wykonane w dniu 6 lutego 1938 roku. Zgodnie z opisem na odwrocie zdjęcia znajduje się na nim trójka dzieci Apolonii Bartosińskiej z domu Topolskiej (Antoni, Józef i Bronisława). Ponadto, oprócz młodej pary, na zdjęciu znajdują się: Irena Królak, Maria Irek (obok Pana Młodego) oraz Józef Nowakowski. Muzyk z akordeonem to słynny ślepy Fromek? Sądzę, że z uwagi na posturę najwyższy z prawej strony z wąsem to Antoni Bartosiński. Niestety nie potrafię rozpoznać na zdjęciu pozostałych osób.

Myślę, że niektórzy z mieszkańców Palmir nie wiedzą, że ich przodkiem był Feliks Topolski i że w naszej wsi mają jeszcze swoich krewnych. Mam nadzieję, że informacja ta ich zaciekawi.

Powrót do podstrony Wspomnienia mieszkańców

Strona została stworzona przy wykorzystaniu kreatora stron www WebWave